Oleh: Dr Khalid Hamka
Penganalisis Politik
1. Tiga LRA berjaya disiapkan, mengapa hanya dua LRA yang bermasalah menjadi tumpuan?
Dalam ucapan sempena Majlis Perasmian Penyerahan Projek Loji Rawatan Air (LRA) Jenun Baru, Menteri Besar Kedah, Dato' Seri Muhammad Sanusi Md Nor, mempersoalkan kecenderungan pihak tertentu yang lebih ghairah mengkritik projek LRA yang mengalami kelewatan berbanding turun melihat sendiri projek yang telah berjaya disiapkan.
Sanusi mengajak Menteri berkenaan melihat pencapaian pembangunan infrastruktur air Kedah, bukannya sekadar mengulangi pertikaian dan budaya blame game apabila berhadapan projek bermasalah.
Tiga projek LRA yang diketengahkan kerajaan negeri ialah Lubuk Buntar Lama berkapasiti 34 juta liter sehari (MLD), Jenun Baru 110 MLD dan Pelubang 227 MLD dilaksanakan oleh kontraktor syarikat GLC Kedah. Keseluruhannya melibatkan kapasiti 371 MLD.
Sebaliknya, dua projek yang menjadi pertikaian, Sungai Limau dan Bukit Selambau, mempunyai kapasiti gabungan 110 MLD, masing-masing 40 MLD dan 70 MLD yang dilaksanakan oleh kontraktor yang dipilih oleh panel yang dilantik kerajaan pusat sendiri.
Persoalannya, mengapa pencapaian tiga projek tersebut tidak mendapat perhatian dan pengiktirafan yang setanding dengan kritikan terhadap dua projek yang mengalami kelewatan?
Lebih penting, Akmal Nasrullah Mohd Nasir sendiri telah turun memantau LRA Sungai Limau sejak 31 Januari 2024. Pada ketika itu, projek berkenaan sudah mengalami kelewatan yang serius.
Maka timbul satu persoalan yang lebih mendasar daripada pertikaian politik antara Menteri dengan Menteri Besar.
Setelah masalah diketahui sejak Januari 2024, apakah tindakan yang diambil sehingga projek akhirnya masih gagal disiapkan?
Meminjam ungkapan Dr Mail, “Hang Menteri buat apa?”
2. PETRA sudah mengetahui masalah sejak Januari 2024
Jawapan rasmi Parlimen pada 18 Julai 2024 merekodkan bahawa lawatan Akmal bersama Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air (PETRA) pada 31 Januari 2024 mendapati projek LRA Sungai Limau mengalami kelewatan sebanyak 49.59 mata peratusan berbanding jadual asal.
Angka ini menunjukkan jurang besar antara kemajuan sebenar dengan sasaran pembinaan.
PETRA kemudiannya mengarahkan kontraktor menyediakan pelan pemulihan, menambah tenaga kerja dan menyelesaikan isu utiliti. Lawatan susulan dilaksanakan pada 24 Jun 2024.
Namun, kerja pembinaan dilaporkan terhenti mulai Julai 2024.
Di sinilah persoalan pengawasan kementerian menjadi penting. Apakah sasaran pemulihan yang ditetapkan? Apakah hasil arahan yang dikeluarkan? Bilakah kementerian mengetahui bahawa kontraktor tidak lagi mampu meneruskan kerja?
Mengetahui masalah lebih awal memberikan peluang untuk bertindak lebih awal. Keberkesanan tindakan itulah yang perlu dijelaskan kepada rakyat.
3. Pemilihan kontraktor, lokasi projek bukan bukti kesalahan Menteri Besar
Kegagalan kontraktor menyiapkan projek tidak boleh secara automatik dianggap sebagai kegagalan peribadi Menteri Besar hanya kerana projek tersebut terletak di Kedah.
Sekiranya kontraktor dipilih melalui panel perolehan yang dilantik Kerajaan Persekutuan, maka proses penilaian kelayakan, kemampuan teknikal, kedudukan kewangan dan keputusan penganugerahan kontrak perlu diperiksa pada peringkat tersebut.
Persoalan yang relevan ialah siapa meluluskan tender, siapa menilai kemampuan kontraktor dan apakah langkah pengurusan risiko yang dilaksanakan sebelum kontrak dianugerahkan.
Tanggungjawab kontraktual ditentukan melalui kuasa membuat keputusan, bukannya sempadan negeri tempat projek dibina.
4. SUK Pegawai Penguasa, JKR Wakil Pegawai Penguasa, di manakah peranan PETRA?
Benar, Setiausaha Kerajaan Negeri Kedah (SUK) ialah Pegawai Penguasa bagi projek LRA Sungai Limau dan Bukit Selambau.
Namun, Pengarah JKR Negeri Kedah merupakan Wakil Pegawai Penguasa yang menjalankan fungsi teknikal dan penyeliaan mengikut kuasa yang diwakilkan.
JKR Negeri mempunyai hubungan pentadbiran dan teknikal dengan struktur JKR, termasuk penglibatan pegawai Persekutuan. PETRA pula mempunyai mekanisme pemantauan kementerian terhadap projek yang menerima pembiayaan Persekutuan.
Maka persoalan pengurusan projek tidak terhenti pada SUK Kedah.
Laporan kemajuan, penilaian prestasi kontraktor, pengurusan EOT, tindakan pembetulan dan keputusan penamatan kontrak perlu diteliti mengikut kuasa setiap pihak.
Apabila kementerian turut mempunyai saluran pemantauan, persoalan mengenai keberkesanan pengawasan Persekutuan merupakan sebahagian daripada tuntutan akauntabiliti yang sah.
5. Menteri mempunyai laporan, kuasa pengawasan dan saluran intervensi
Rekod JKR Kedah menunjukkan Akmal turut melawat projek LRA Bukit Selambau dan Sungai Limau pada Januari 2024, diiringi pegawai JKR, SPAN, perunding dan kontraktor. Lawatan susulan pada 24 Jun 2024 turut melibatkan Pengarah JKR Negeri serta wakil kementerian.
Ini menunjukkan kementerian mempunyai akses langsung kepada maklumat teknikal dan pihak yang melaksanakan projek.
Pada 21 Januari 2025, Akmal mengakui kerja Sungai Limau dilaporkan terhenti sejak Julai 2024. Beliau juga memaklumkan bahawa PETRA telah bermesyuarat dan membuat keputusan supaya kontraktor ditamatkan, sementara proses pentadbiran penamatan dilaksanakan di peringkat negeri.
Persoalan yang perlu dijawab bukan sama ada Akmal pernah mengambil tindakan. Rekod menunjukkan tindakan telah diambil.
Persoalannya ialah mengapa tindakan pemulihan yang dimulakan sejak awal 2024 tidak dapat mengelakkan kegagalan kontraktor dan penamatan projek.
6. Projek sakit bukan fenomena eksklusif Kedah: mengapa dua LRA ini begitu menonjol?
Kelewatan projek pembangunan berlaku dalam pelbagai kementerian dan negeri. Projek pembinaan hospital, sekolah, infrastruktur pengangkutan dan kemudahan awam pernah menghadapi masalah kontraktor, pertambahan kos serta lanjutan masa.
Maka timbul persoalan mengenai konsistensi pengawasan dan komunikasi politik.
Mengapa dua LRA Kedah mendapat kritikan terbuka yang berulang, sedangkan pendekatan kementerian terhadap projek sakit lain juga wajar diperiksa?
Pertikaian ini menjadi lebih menarik apabila Sanusi pada Julai 2024 menuduh Akmal menggambarkan kerajaan negeri sebagai tidak mampu mengurus projek, sedangkan menurutnya kelewatan kontraktor sedang ditangani melalui proses JKR dan EOT.
Akmal pula mempertahankan tegurannya atas alasan kepentingan rakyat dan keperluan mempercepatkan pembinaan.
Dari sudut analisis politik, perbezaan antara teguran pentadbiran dengan penggunaan isu sebagai bahan persaingan politik boleh diteliti melalui tempat kenyataan dibuat, masa ia dibangkitkan dan konsistensi kritikan terhadap projek lain.
7. Tambahan RM50 juta, satu lagi persoalan terhadap keberkesanan pengurusan projek
Pada 14 Mei 2026, Akmal yang telah menjadi Menteri Ekonomi mengesahkan kelulusan tambahan RM50 juta bagi menyelamatkan projek LRA Sungai Limau setelah kontraktor asal gagal menyiapkannya.
Beliau turut menegaskan bahawa pertambahan peruntukan bagi menyelamatkan projek sakit perlu dielakkan kerana membazirkan sumber negara.
Perkembangan ini memperlihatkan kesan kewangan akibat kegagalan projek yang telah lama diketahui menghadapi masalah.
Jika kelewatan serius dikenal pasti pada Januari 2024, pelan pemulihan diarahkan dan pemantauan diteruskan, apakah kelemahan yang menyebabkan projek akhirnya memerlukan tambahan RM50 juta?
Persoalan tersebut melibatkan prestasi kontraktor, pengurusan kontrak oleh Pegawai Penguasa, penyeliaan JKR dan keberkesanan intervensi PETRA.
8. Dua projek LRA lebih kecil gagal disiapkan, mengapa?
Rakyat Kedah berhak mempersoalkan mengapa dua projek LRA berkapasiti 40 MLD dan 70 MLD mengalami kegagalan pelaksanaan, sedangkan tiga projek lain yang mempunyai kapasiti gabungan 371 MLD menunjukkan kemajuan yang jauh lebih baik.
Kapasiti loji bukan ukuran tunggal kesukaran pembinaan. Namun, perbezaan pencapaian tersebut memberikan asas untuk menilai prestasi kontraktor dan sistem pengurusan projek secara menyeluruh.
Lebih penting, LRA Sungai Limau telah berada dalam perhatian Akmal dan PETRA sejak awal 2024.
Apakah tindakan kementerian setelah menerima laporan kelewatan? Apakah hasil arahan pemulihan? Mengapa kontraktor akhirnya gagal meneruskan pembinaan?
Persoalan politik juga timbul apabila kegagalan dua LRA menjadi bahan pertikaian terbuka terhadap kepimpinan Sanusi.
Adakah isu ini diketengahkan semata-mata atas dasar akauntabiliti pentadbiran, atau turut digunakan untuk membentuk persepsi negatif terhadap kerajaan negeri?
Jawapannya memerlukan penelitian terhadap rekod tindakan kementerian, pembahagian tanggungjawab projek dan konsistensi kritikan terhadap projek sakit di negeri lain.
Rakyat tidak hanya memerlukan penjelasan tentang siapa yang gagal. Rakyat berhak mengetahui apa yang dilakukan oleh setiap pihak yang telah mengetahui kegagalan itu lebih awal.
Dan apabila masalah telah dikenal pasti sejak Januari 2024, pertanyaan yang paling tepat untuk dikemukakan kepada pihak yang memantau ialah:
“HANG MENTERI BUAT APA?”
0 Comments