75 TAHUN PAS KEDAH (Siri pertama)

 

Oleh: Ustaz Ahmad Yahaya
Pesuruhjaya PAS Negeri Kedah

PAS Kedah akan menganjurkan sambutan 75 tahun PAS peringkat negeri pada 28 November nanti. Alhamdulillah, YB Tan Sri Tuan Guru Hj Abdul Hadi Awang, Presiden PAS sudah menyatakan kesedian untuk hadir sebagai tetamu utama. 

Acara paling menarik dan penting ialah pembukaan kapsul masa yang ditanam oleh Al-Marhum Ustaz Fadhil Mohd Noor ketika perletakan batu asas pembinaan Kompleks PAS Kedah pada tahun 2001. Ketika kapsul ditanam, sudah dinyatakan bahawa ianya akan dibuka selepas 25 tahun. 

Sementara menanti detik bersejarah tersebut, sukalah untuk saya coretkan sedikit catatan sejarah sebagai mengenang kembali perjalanan perjuangan panjang yang ditempuh oleh PAS Kedah.

1- Benih Perjuangan Dan Kelahiran PAS Kedah

Sejarah PAS Kedah tidak boleh dipisahkan daripada kebangkitan ulama dan institusi pondok di Kedah.

Sebelum PAS ditubuhkan, telah wujud jaringan ulama yang aktif dalam persoalan agama, pendidikan, kemerdekaan dan politik Melayu. Antara tokoh penting ialah Tuan Guru Haji Hussin Che Dol, Tuan Guru Haji Yahya Junid dan Tuan Guru Haji Othman al-Yunusi.

Persatuan Ulamak Kedah (PUK) yang ditubuhkan pada 1946 menjadi antara wadah penting yang menghimpunkan ulama Kedah. Selepas PAS ditubuhkan pada 1951, beberapa tokoh daripada lingkungan ulama inilah yang kemudiannya memainkan peranan dalam perkembangan PAS di negeri tersebut. 

2- 23 Ogos 1951 — PAS Lahir

PAS bermula pada 1951 dalam lingkungan gerakan ulama Tanah Melayu. Persidangan pada 23 Ogos 1951 menjadi titik awal penubuhan, sebelum nama dan struktur organisasi dimuktamadkan dalam persidangan ulama di Bagan Tuan Kecil pada 24 November 1951. 

Kelahiran PAS membuka ruang baharu kepada ulama untuk membawa perjuangan Islam ke dalam medan masyarakat dan politik.

Bagi Kedah, perkembangan ini mendapat sambutan khususnya dalam kalangan ulama yang telah lama bergerak melalui pondok, madrasah dan persatuan ulama.

3- Bukit Besar Menjadi Titik Sejarah

Tanggal 6 September 1952 merupakan tarikh yang sangat penting.

Satu pertemuan umat Islam diadakan di Madrasah an-Nahdhah, Bukit Besar, yang dipimpin oleh Tuan Guru Haji Othman al-Yunusi.

Hasil pertemuan tersebut tertubuhlah PAS Cawangan Bukit Besar, yang direkodkan sebagai cawangan PAS pertama di Kedah.

Tuan Guru Haji Othman al-Yunusi dilantik sebagai Yang Dipertua cawangan tersebut. Antara tokoh awal yang terlibat ialah Haji Ahmad Shukri dan beberapa ulama lain. 

Di sinilah kita dapat melihat satu ciri yang sangat penting dalam sejarah PAS Kedah:

PAS Kedah lahir daripada lingkungan ilmu, ulama dan pondok sebelum berkembang menjadi sebuah gerakan politik negeri.

4- Pondok Bukan Sekadar Tempat Mengaji

Peranan pondok dalam sejarah PAS Kedah sangat besar.

Selain Pondok an-Nahdhah, Bukit Besar, terdapat Madrasah at-Taufiqiyah al-Khairiyah, Padang Lumat yang turut menjadi antara pusat penting perkembangan PAS.

Tuan Guru Haji Yahya Junid, atau Pak Ya Junid, merupakan tokoh besar dalam perkembangan tersebut. Beliau menjadi antara pimpinan awal PAS dan Ketua Dewan Ulamak PAS Kedah untuk tempoh yang panjang. Madrasah Padang Lumat  pula menjadi salah satu pusat kegiatan PAS Kedah pada era awal. 

Dengan itu, sejarah awal PAS Kedah sebenarnya boleh dilihat melalui tiga jaringan besar:

Ulamak
Pondok/Madrasah 
Gerakan Politik Islam

Jaringan inilah yang memberikan PAS Kedah asas sosial dan intelektual pada peringkat awal.

5- Dari Bukit Besar, PAS Mula Berkembang

Selepas Bukit Besar, beberapa cawangan mula berkembang di kawasan lain.

Antara cawangan awal yang direkodkan ialah:

Bukit Aping, Bandar Baharu
Sungai Korok, Alor Setar
Kupang, Baling
Kodiang, Kubang Pasu

Perkembangan ini menunjukkan bahawa PAS tidak kekal sebagai gerakan setempat di sekitar Gunung Jerai, tetapi mula membentuk jaringan organisasi di seluruh Kedah. 

6- Maktab Mahmud dan Generasi Muda

Satu lagi perkara yang menarik untuk sejarah PAS Kedah ialah hubungan dengan pendidikan agama dan generasi pelajar.

Sumber sejarah PAS mencatatkan kewujudan Kesatuan Pelajar Agama Kedah (KPAK) yang berpusat di Maktab Mahmud, Alor Setar dan mempunyai hubungan dengan Kesatuan Pelajar Agama Se-Malaya.

Ini penting kerana ia menunjukkan bahawa perkembangan PAS bukan hanya bergantung kepada ulama pondok, tetapi turut mempunyai jaringan pendidikan dan generasi muda. 

Tambahan pula, Maktab Mahmud mempunyai kedudukan yang sangat istimewa dalam sejarah pendidikan Islam Kedah.

7- 1954 — PAS Kedah/Perlis Dibentuk

Pada 1954, struktur PAS di utara diperkemaskan dengan pembentukan PAS Daerah Kedah/Perlis.

Tuan Guru Haji Othman al-Yunusi dilantik sebagai pesuruhjaya. Beliau menjadi tokoh utama yang mengemudi perkembangan PAS pada peringkat awal. 

Ini merupakan satu lagi titik penting:

Daripada sini, PAS Kedah mula bergerak daripada gerakan ulama setempat kepada organisasi politik yang lebih tersusun.

8- 1955 — PAS Menyertai Pilihan Raya

Pada Pilihan Raya Umum 1955, PAS mula menyertai pilihan raya Persekutuan.

Di Kedah, PAS pada asalnya mencadangkan calon di Kota Star dan Kedah Selatan, tetapi akhirnya bertanding di Kedah Selatan melalui Ustaz Mohd Salleh Shafie. Calon PAS tersebut tidak berjaya. 

Namun, dari sudut sejarah organisasi, kekalahan tersebut bukan bermakna kegagalan gerakan.

Sebaliknya, pilihan raya menjadi sekolah politik pertama PAS Kedah.

PAS mula belajar membentuk jentera pilihan raya, mengembangkan cawangan, menggerakkan kempen, mendekati masyarakat, menghubungkan ulama dengan rakyat dan menterjemahkan gagasan Islam kepada bahasa politik masyarakat.

9- Pejabat PAS Kedah

Sejarah pejabat PAS Kedah juga menggambarkan semangat perjuangan generasi awal.

Pada awalnya, Pondok Bukit Besar menjadi tempat urusan dan mesyuarat PAS.

Kemudian pejabat berpindah ke sebuah rumah sewa di Guar Chempedak.

Apabila Dato' Abu Bakar Umar mengambil alih kepimpinan PAS Kedah, usaha mendapatkan sebuah bangunan sendiri digerakkan.

Idea membina bangunan itu tercetus selepas Abu Bakar Umar memberikan jawapan spontan kepada wartawan bahawa PAS Kedah akan membina bangunan sendiri, walaupun pada ketika itu dana belum tersedia. Selepas berita tersebut disiarkan, usaha mengumpul dana pun dimulakan. 

Kisah ini sangat menarik kerana ia menggambarkan pengorbanan akar umbi, bukan sekadar sejarah tokoh kepimpinan PAS tetapi juga iltizam ahli PAS sepanjang zaman.