RAKYAT SYUKUR TIGA LRA (RM858.9 JUTA) BERJAYA DISIAPKAN

 

TAHNIAH KEDAH


Oleh: Dr Khalid Hamka
Penganalisis politik 

Isu air Kedah sudah terlalu lama menjadi polemik. Namun penilaian yang lebih berguna perlu kembali kepada angka, berapa kos projek, siapa kontraktor, bagaimana mereka dipilih, berapa kapasiti yang dibina dan apakah status sebenar setiap projek.

Lima projek utama Loji Rawatan Air (LRA) melibatkan Pelubang, Jenun Baru, Bukit Selambau, Sungai Limau dan Lubuk Buntar Lama. Apabila kelima-limanya mencapai kapasiti reka bentuk akhir, jumlahnya ialah 708 juta liter sehari (MLD).

Status semasa menunjukkan tiga projek utama sudah sampai atau menghampiri garisan penamat, Pelubang 94%, Jenun Baru 98% dan Lubuk Buntar Lama siap 100%. Dua projek lagi, Bukit Selambau dan Sungai Limau, pula menyaksikan kontrak asal ditamatkan dan memerlukan kesinambungan pelaksanaan untuk mencapai kapasiti yang dirancang.

1. LIMA LRA, SIAPA KONTRAKTOR, BERAPA KOS DAN SIAPA MEMILIH?

Struktur lima projek perlu dijelaskan terlebih dahulu kerana sering timbul tanggapan bahawa kontraktor dipilih sendiri oleh Menteri Besar.

Bagi empat projek iaitu Jenun Baru, Bukit Selambau, Sungai Limau dan Lubuk Buntar Lama, kesemua pemilihan dibuat melalui mekanisme tender JKR. Sanusi sendiri menjelaskan bahawa kontraktor memasuki tender terbuka dan dipilih melalui sistem tender, bukannya dilantik secara peribadi oleh kerajaan. 

Kontraktor yang direkodkan ialah Menta Construction Sdn Bhd bagi Jenun Baru, Widad Builders Sdn Bhd bagi Bukit Selambau dan Sungai Limau, serta United AAD Sdn Bhd bagi Lubuk Buntar Lama. Pelubang pula dilaksanakan BDB Synergy Sdn Bhd, anak syarikat Bina Darulaman Berhad (GLC Kedah) melalui mekanisme penganugerahan yang berbeza daripada empat tender terbuka tersebut.

Nilai kontrak yang telah dikenal pasti ialah kira-kira RM431 juta Pelubang, RM156.8 juta Jenun Baru, RM129.4 juta Bukit Selambau, RM89.8 juta Sungai Limau dan RM51.9 juta Lubuk Buntar Lama.

Jumlah berdasarkan lima angka kontrak tersebut ialah sekitar RM858.9 juta. Angka ini perlu dibezakan daripada angka RM931 juta yang pernah digunakan bagi keseluruhan pakej/peruntukan lima projek kerana skop pengiraan tidak semestinya sama.

2. LRA PELUBANG, 454 MLD, PROJEK TERBESAR SUDAH 94%

LRA Pelubang merupakan projek paling besar dalam keseluruhan transformasi kapasiti air ini.

Loji berkenaan dinaik taraf daripada 227 MLD kepada 454 MLD, bermakna tambahan kapasiti sebanyak 227 MLD. Dengan kapasiti akhir 454 MLD, Pelubang sahaja mewakili kira-kira 64.1% daripada keseluruhan 708 MLD lima projek.

Status projek telah mencapai 94% (sehingga Ogos 2026)

Skalanya penting. Hampir dua pertiga daripada kapasiti akhir lima projek datang daripada sebuah loji sahaja. Baki kerja dilaporkan hanya melibatkan infrastruktur luaran seperti jalan, lanskap dan kemudahan sekitar loji. 

3. JENUN BARU, 99.7%, KAPASITI DIGANDAKAN 100%

Jenun Baru pula berada pada 99.7% dan loji telah memulakan operasi.

Kapasitinya meningkat daripada 55 MLD kepada 110 MLD. Ini bermakna tambahan 55 MLD, atau peningkatan kapasiti sebanyak 100%.

Rekod Kerajaan Negeri pada Disember 2025 menunjukkan ketika projek berada pada 96%, loji sudah mula beroperasi dan membekalkan air. Sebanyak 46.8 kilometer paip turut siap dipasang dan menjalani ujian tekanan serta kebocoran.  Rekod UPDA selepas itu turut melaporkan kemajuan Jenun telah mencapai 98%. 

Dengan kapasiti akhir 110 MLD, Jenun menyumbang kira-kira 15.5% daripada keseluruhan 708 MLD.

Walaupun loji sudah mula beroperasi dan membekalkan air namun baki kerja dilaporkan hanya melibatkan infrastruktur luaran seperti jalan dan kemudahan sekitar loji. 

4. LUBUK BUNTAR LAMA, 34 MLD, SIAP SEPENUHNYA

Lubuk Buntar Lama pula sudah 100% siap pada 8Jan2026

Projek bernilai sekitar RM51.9 juta itu mempunyai kapasiti 34 MLD, bersamaan kira-kira 4.8% daripada keseluruhan kapasiti lima LRA.

Berbeza dengan dua projek terdahulu yang masih mempunyai sedikit baki kerja, Lubuk Buntar Lama memberikan ukuran paling jelas kerana projek telah siap sepenuhnya dan telah diserahkan kepada SADA.

Lebih menarik, kawasan berkenaan turut mempunyai LRA Lubuk Buntar Baru berkapasiti 25 MLD. Ini bermakna Lubuk Buntar Lama 34 MLD dan Lubuk Buntar Baru 25 MLD memberikan kapasiti gabungan 59 MLD yang memberi manfaat kepada 12,359 akaun pengguna di Bandar Baharu dan sebahagian Kulim.

5. TIGA LRA, 598 MLD ATAU 84.5% DARIPADA KESELURUHAN

Inilah angka yang paling menggambarkan skala tiga projek tersebut,

Pelubang 454 MLD
Jenun Baru 110 MLD
Lubuk Buntar Lama 34 MLD
= 598 MLD

Daripada keseluruhan 708 MLD, tiga LRA tersebut mewakili 84.5% kapasiti reka bentuk akhir lima projek.

Pecahannya ialah Pelubang 64.1%, Jenun Baru 15.5% dan Lubuk Buntar Lama 4.8%.

Justeru tiga projek ini bukan sekadar tiga daripada lima projek. Dari perspektif kapasiti, ia membawa lebih empat perlima daripada keseluruhan kapasiti yang dirancang kerana keseluruhan projek mengikut kapasiti bekalan air 598 MLD daripada 708 MLD bermaksud Kedah berjaya menyiapkan 3 LRA yang akan dapat membekalkan 84.5% air daripada objektif awal.

6. BUKIT SELAMBAU, 70 MLD DAN SUNGAI LIMAU, 40 MLD; KONTRAK ASAL DITAMATKAN

Bukit Selambau mempunyai kapasiti akhir 70 MLD, bersamaan kira-kira 9.9% daripada 708 MLD.

Kontrak asal bernilai sekitar RM129.4 juta diberikan kepada Widad Builders Sdn Bhd melalui proses tender. Kontrak asal projek Bukit Selambau terpaksa ditamatkan walaupun status siap 52.4%. Kontraktor baru akan dilantik bagi memastikan proses penyambungan projek dapat dilakukan dengan cepat dan baki pembinaan diselesaikan.

Sungai Limau pula dirancang menghasilkan kapasiti akhir 40 MLD, bersamaan kira-kira 5.6% daripada 708 MLD.

Kontrak asal sekitar RM89.8 juta juga diberikan kepada Widad Builders Sdn Bhd melalui tender terbuka. Namun projek mengalami kelewatan serius.

Pada Januari 2025 kerajaan memulakan proses menamatkan kontraktor.  Kontrak asal kemudiannya ditamatkan pada April 2025 ketika kemajuan fizikal berada pada 25.57%, dan proses tender semula telah dilaksanakan bagi meneruskan projek. 

Ini bermakna dua projek yang masih memerlukan penyelesaian iaitu Bukit Selambau dan Sungai Limau yang mewakili, kira-kira 70 MLD + 40 MLD bersamaan 110 MLD, atau kira-kira 15.5% daripada keseluruhan 708 MLD.

Fakta bahawa kedua-dua kontrak asal berada di bawah kontraktor yang sama tidak dengan sendirinya membuktikan kesalahan dalam proses tender. Namun ia menjadikan prestasi kontraktor, penilaian keupayaan dan keberkesanan pemantauan selepas penganugerahan perkara yang wajar diteliti. Sekali lagi diingatkan bahawa kontraktor yang dilantik adalah melalui tender terbuka oleh pihak JKR sendiri.

7. PANDANG KE 2035, KEDAH PERLU SEKITAR 512.3 MLD UNTUK DOMESTIK

Pembangunan infrastruktur air tidak boleh dirancang berdasarkan jumlah penduduk hari ini sahaja. Dengan unjuran penduduk Kedah 2.35 juta orang pada 2035 dan menggunakan kadar penggunaan 218 liter seorang sehari, keperluan domestik boleh dianggarkan sekitar 512.3 juta liter sehari.

Di sebelah kapasiti pula, lima LRA mempunyai kapasiti akhir 708 MLD. Apabila ditambah LRA Lubuk Buntar Baru 25 MLD, jumlah kapasiti yang dibandingkan menjadi, 733 MLD.

Kemudian angka baki 220.7 MLD pula adalah keperluan air untuk industri, perniagaan dan komersial, hospital, sekolah dan institusi, pembangunan baharu serta rizab operasi.

Pada masa sama, sistem perlu mengambil kira kesan Non-Revenue Water (NRW).

8. APA YANG BOLEH DINILAI DARIPADA ERA SANUSI?

Penilaian yang lebih bermakna ialah melihat apa yang berlaku sepanjang tempoh pentadbiran beliau, projek  LRA bergerak sehingga Loji Lubuk Buntar Lama berjaya di siapkan sepenuhnya, Jenun Baru telah mula beroperasi, Pelubang hampir siap sepenuhnya, manakala kontrak asal dua projek  (kontraktor) bermasalah telah ditamatkan untuk membolehkan penyelesaian baharu dilaksanakan.

Angka semasa memberikan gambaran yang mudah, 598 MLD atau 84.5% kapasiti lima projek terletak pada Pelubang, Jenun dan Lubuk Buntar Lama yang sudah siap atau berada di peringkat akhir.

110 MLD atau 15.5% lagi berada pada Bukit Selambau dan Sungai Limau yang masih perlu diselesaikan.

PENUTUP, 598 MLD DI PENGHUJUNG PELAKSANAAN, 110 MLD LAGI PERLU DIBERESKAN

Ucapan “Tahniah Kedah” wajar dilihat sebagai penghargaan kepada keseluruhan pihak yang membawa projek ini ke tahap sekarang, Kerajaan Negeri, JKR, SADA, kementerian dan agensi Persekutuan, jurutera, perunding, kontraktor, pekerja serta rakyat yang sekian lama menunggu peningkatan sistem bekalan air.

Lubuk Buntar Lama sudah siap. Jenun Baru berada pada 99. 7% dan beroperasi. Pelubang pula sudah mencapai 94%. Ketiga-tiganya membawa kapasiti akhir 598 MLD, iaitu 84.5% daripada 708 MLD lima projek utama.

Tetapi kerja belum selesai. Bukit Selambau 70 MLD dan Sungai Limau 40 MLD perlu diteruskan selepas penamatan kontrak asal. Selepas loji pula datang cabaran yang tidak kurang penting, mengurangkan NRW, memperbaharui paip lama, meningkatkan rizab dan memastikan kapasiti yang dibina benar-benar diterjemahkan kepada bekalan stabil kepada pengguna. SADA sedang bekerja keras melalui pelbagai pendekatan untuk mengurangkan NRW. 

Akhirnya, ukuran kejayaan sistem air bukan sekadar jumlah MLD yang mampu dihasilkan oleh loji. Ukuran yang lebih penting ialah berapa banyak air bersih yang akhirnya sampai secara konsisten kepada rumah, perniagaan, industri dan institusi di seluruh Kedah.