Oleh : Khir Jefry
Rumah tradisional Melayu bukan sekadar tempat tinggal, tetapi menjadi pusat sosial, pendidikan, kepimpinan dan simbol status masyarakat. Di Kedah, dua rumah warisan yang sangat penting ialah Rumah Tok Su dan Rumah Seri Banai yang terletak di Jalan Lumba Kuda, Alor Setar berhadapan dengan Wisma Darul Aman, menyimpan sejarah perjuangan rakyat serta kehalusan seni pertukangan Melayu.
Sejarah Asal-Usul
Rumah Tok Su
Rumah Tok Su berasal dari Kampung Permatang Kerat Telunjuk, Bandar Baharu, Kedah. Rumah ini pada asalnya milik Tuan Haji Mahmud, seorang tokoh berada di kampung tersebut. Ia kemudiannya didiami oleh anak bongsunya Tok Su yang dikenali oleh orang tempatan dengan panggilan Chu Piah.
Rumah ini menjadi sangat bersejarah apabila selepas Jepun menyerah kalah dalam Perang Dunia Kedua, penduduk kampung menghadapi gangguan komunis sebelum ketibaan British. Dalam keadaan genting itu, satu mesyuarat besar diadakan di rumah ini yang membawa kepada penubuhan Barisan Pemuda bagi mempertahankan keselamatan kampung.
Rumah Tok Su bukan sahaja rumah keluarga, tetapi menjadi simbol kebangkitan rakyat desa Melayu mempertahankan maruah dan tanah air mereka.
Rumah Seri Banai
Rumah Seri Banai berasal dari Kampung Banai, Mukim Pelubang, Kubang Pasu, Kedah. Pemilik asalnya ialah Tuan Haji Saad bin Taib, penghulu mukim Pelubang bersama isterinya Puan Hajah Saudah binti Ahmad. Rumah ini dibina oleh tukang tempatan terkenal, Tok Bakar.
Keistimewaan rumah ini ialah bahagian bawahnya pernah dijadikan Sekolah Rakyat, tempat awal pendidikan masyarakat kampung. Guru yang mengajar ialah Cikgu Ahmad, kerani kepada penghulu tersebut. Sekolah ini kemudiannya dipindahkan ke Kepala Batu dan dinamakan Sekolah Seri Banai.
Rumah ini seterusnya dihadiahkan kepada Universiti Utara Malaysia (UUM) semasa kampus sementara di Tanah Merah, Jitra sebelum dipindahkan ke tapak warisan sekarang.
Seni Bina dan Keunikan Struktur
Rumah Tok Su
• Keluasan sekitar 1,700 kaki persegi
• Mempunyai 34 batang tiang
• Rekabentuk rumah tradisional Kedah klasik
• Rumah Ibu berbumbung limas potongan Belanda
• Mengandungi enam ruang utama: Beranda, Rumah Ibu, Bilik Beranjung, Ruang Tengah, Selang, Dapur & Pelantar
• Struktur tinggi bagi pengudaraan dan perlindungan banjir
• Susun atur mencerminkan fungsi sosial dan adat Melayu
Rumah Seri Banai
• Rumah Kedah berbumbung panjang
• Dibina menggunakan teknik tanggam dan pasak tanpa paku
• Menggunakan kayu Meranti dan Temak
• Ukiran tradisional Melayu Kedah
• Struktur bawah rumah sesuai dijadikan ruang komuniti / sekolah
• Rekabentuk memanjang melambangkan status pemilik sebagai penghulu
• Simbol kehalusan teknologi pertukangan Melayu lama
Rumah Tok Su kini dipelihara sebagai bahan warisan di bawah pengurusan agensi berkaitan seperti:
• Jabatan Warisan Negara
• Kerajaan Negeri Kedah / Institusi Muzium
Tujuan pemuliharaan:
• Memelihara seni bina rumah Melayu Kedah
• Menjadi bahan pendidikan sejarah
• Menarik pelancongan warisan
• Mengangkat kisah perjuangan rakyat desa
Rumah Seri Banai pula kini ditempatkan dan dipelihara di bawah pengurusan:
• Universiti Utara Malaysia (UUM)
• Kerjasama bersama Jabatan Warisan Negara
Tujuan:
• Bahan rujukan akademik
• Pusat pameran warisan Kedah
• Mengabadikan sejarah pendidikan rakyat Melayu
• Tarikan pelancongan kampus warisan
Rumah Tok Su dan Rumah Seri Banai membuktikan bahawa rumah Melayu dahulu memainkan peranan besar dalam membina masyarakat sebagai pusat kepimpinan, pertahanan dan pendidikan rakyat.
Warisan ini perlu terus diperkenalkan kepada generasi muda agar mereka memahami bahawa tamadun Melayu dibina dengan ilmu, keberanian dan seni yang tinggi.
Datanglah melawat rumah warisan ini dan kenali sejarah sebenar Kedah kerana bangsa yang kenal asal-usulnya tidak akan mudah hilang identiti.
0 Comments